Kategoria: zakladka-aktualności

Wolska 12 – Fabryka pędzli i szczotek Aleksandra Feista

Na tyłach kamienicy, przy Wolskiej 12 działała od 1910 r. fabryka szczotek i pędzli Aleksandra Feista. Była to jedna z najlepszych firm specjalizujących się w produkcji szczotek i pędzli. Jej produkty były eksportowane poza granice kraju.

Rycina przedstawiająca fabrykę i magazyn szczotkarstwa Aleksandra Feista

Za czas powstania zakładu można przyjąć rok 1804, kiedy to Józef Feist założył mały warsztat szczotkarski, mieszczący się wówczas przy ul. Senatorskiej 24 (funkcjonował w tym miejscu do II wojny światowej). Firma z małej lokalnej rozrosła się do rozmiarów dużej fabryki i już w roku 1854 była określana jako „Fabryka szczotek i pędzli malarskich”. Asortyment był bardzo szeroki i rokrocznie ulepszany technicznie. Józef Feist zmarł prawdopodobnie pomiędzy 1865 a 1868 r. W roku 1856 firmę przejął jego syn Aleksander Feist. Był godnym zastępcą, dzięki niemu zakład bardzo się rozwinął. W 1870 r. zatrudnionych było 40 robotników, w 1879 r 75 robotników, niewiele później w 1885 r. zatrudnionych została ok 100 robotników, wartość produkcji wynosiła wówczas 110 000 rb.

Zachowało się w źródłach dużo reklam w najróżniejszych pismach z przełomu wieku XIX/XX , m.in. w Tygodniku Ilustrowanym[1], Kobiecie Współczesnej[2], Gazecie Rzemieślniczej[3], itp. Dzięki tym informacjom wiemy, że zakład działał bardzo prężnie i był jedną z głównych firm szczotkarskich na terenie Warszawy jaki i całego kraju.

Zakład brał udział w licznych wystawach krajowych i zagranicznych. Został uhonorowany wieloma nagrodami, m.in. w 1867 r. zdobyła brązowy medal w Paryżu, również w tym samym rok otrzymał srebrny medal w Warszawie, w 1870 r. medal srebrny w Petersburgu, w 1872 r. złoty medal w Moskwie, rok później złoty medal za postęp w Wiedniu, w 1878 r. medal srebrny w Paryżu, w tym samym roku medal srebrny w Paryżu od Academie Nationale Agricole Manufacturiere et Commerciale, w 1882 r. medal złoty Wielki w Moskwie, w 1885 r. medal złoty Wielki w Warszawie. Za najważniejszy tytuł uważa się otrzymanie tytuł Dostawcy Dworu w roku 1900. Od tej pory firma w swojej reklamie umieszczała zapis: „Zaszczycona tytułem Dostawcy Dworu Jego Cesarskiej Mości Najjaśniejszego Pana, zawiadamia, że wyroby swoje nadal zaopatrywać będzie Herbem Państwa.

Na początku XX w. Aleksander Feist w związku z dynamicznym rozwojem firmy podjął decyzję o zwiększeniu przestrzeni do pracy. W tym celu zbudował nową fabrykę na Wolskiej 12, która została uruchomiona 1910 r. Zakład był uznawany za nowoczesny, w jego murach odbywała się produkcja oraz był prowadzony kantor. Na Senatorskiej 24 pozostał jedynie sklep z bogatym asortymentem.

Aleksander Feist nie mógł się długo cieszyć nową fabryką ponieważ 2 stycznia 1911 r. zmarł. Następnym właścicielem firmy został jego syn Jan Feist, który dbał o to by zakład kontynuował dobre zwyczaje oraz tradycje.

Firma szczęśliwie przetrwała I wojnę światową. Dopiero w latach 20 XX w. podczas Wielkiego Kryzysu zaczęły się kłopoty finansowe. Skutkowa to przystąpieniem do spółki akcyjnej. Od tej pory stosowano następującą nazwę firmy: „Fabryka szczotek i pędzli Aleksander Feist Spółka firmowa w Warszawie”.

W latach 1939-1944 firma prowadziła działalność, zachowała się informacja o firmie zamieszczona w Informatorze przemysłu i handlu miasta Warszawy i okręgu warszawskiego z 1942 r.[4] Członkami Spółki byli: Jan Feist, Maria Łapicka i Aleksandra Rojewska. W czasie powstania warszawskiego w 1944 r. fabryka na Wolskiej 12 oraz sklep na Senatorskiej 24 uległy zniszczeniu.[5]

Relacja BOS z 1945 r.

Pracownicy Biura Odbudowy Stolicy w następujący sposób określili stan zachowania budynków w 1945 r. Budynek frontowy określili jako zabytkowy, murowany o wysokości 1 kondygnacji. Został on całkowicie spalony i nie zakwalifikowany do odbudowy. Budynek fabryki określony jako stary, murowany, o wysokości 3 kondygnacji. Miał spalony dach i górną kondygnację. Według pracowników BOS nadawał się do odbudowy. Oficyna lewa również fabryka o wysokości 1 kondygnacji. Murowana, jej stan określono jako dobry, jednak nie została zakwalifikowana do odbudowy. Następna oficyna poprzeczna w dziedzińcu została całkowicie zburzona i nie została zakwalifikowana do odbudowy. W dziedzińcach znajdowały się magazynki, miałyby być ewentualnie rozebrane.

[1] Tygodnik Ilustrowany, 1912, nr 50.
[2] Kobieta Współczesna, 1929, nr 51.
[3] Gazeta Rzemieślnicza, R. 1899, str. 8.
[4] Informator przemysłu i handlu miasta Warszawy i okręgu warszawskiego, Warszawa 1942, s. 183, poz. 1358.
[5] Informacje zaczerpnięte z artykułu Wiesława Głębockiego, Fabryka szczotek i pędzli Aleksandra Feista, Almanach Muzealny 2, 1999, str. 101-110.

2 sierpnia 2016 r.

W jednej z piwnic oficyny kamienicy przy Wolskiej 10, natrafiliśmy na ciekawe znalezisko. Jest to bogaty zbiór naczyń szklanych służących do przechowywania leków oraz innych drobnych stanowiących wyposażenie apteki.

W sąsiednim pomieszczeniu zgromadzone zostały maszyny do szycia. Być może schowano te przedmioty na czas Powstania Warszawskiego… Liczymy, że dalsze znaleziska pozwolą nam na rozwikłanie tej zagadki!

Jak to się zaczęło

Skanska Property Poland Sp. z o.o., rozpoczęła budowę pierwszego etapu projektu biurowego Spark, który powstanie na rogu ulic Okopowej i Towarowej, na tzw. Serku Wolskim. W trakcie prac ziemnych natrafiono na relikty zabudowy przedwojennej. W związku z czym inwestor natychmiast powiadomił służby konserwatorskie, co poskutkowało podjęciem decyzji przez Stołecznego Konserwatora Zabytków, o objęcie terenu inwestycji badaniami archeologicznymi.

Biuro badań i dokumentacji zabytków EwidencjaZabytkow.pl, doradza Inwestorowi w zakresie ochrony dóbr kultury i jest wykonawcą badań archeologicznych.

Prace zabezpieczające rozpoczęły się już w dniu odkrycia pierwszych reliktów, o czym został powiadomiony Stołeczny Konserwator Zabytków w dniu 7 lipca. Po wizji terenowej służb konserwatorskich w miejscu inwestycji, inwestor w trybie pilnym wszczął procedurę uzyskania decyzji na prowadzenie badań archeologicznych.

Pozwolenie na prowadzenie badań zostało wydane w dniu 27 lipca. Pierwsze prace skupiły się na odsłanianiu części terenu wzdłuż ul. Wolskiej. Już pierwszego dnia zostały odsłonięte części fundamentów budynku przy danej ul. Wolska 12.

Kolejne dni przyniosły coraz więcej znalezisk i informacji. Kamienica Wolska 12 podpiwniczona była tylko w części wschodniej, jednak w części zachodniej archeolodzy natrafili na pozostałości drewnianej piwniczki, w której znajdowała się ceramika XIX wieczna. Do tej pory charakter wcześniejszej zabudowy nie jest jasny. Jednym z ciekawszych znalezisk w tym miejscu, jest 3 groszowa moneta z okresu Księstwa Warszawskiego (3 groszówki były bite do 1814 r.)

Kolejnym, bardzo ciekawym znaleziskiem, tym razem z 1938 r. jest srebrny Medal za Długoletnią Służbę.

Na zdjęciu poniżej widoczne są odsłonięte i oczyszczone mury kamienicy.

20160727_194530