Wolska 12 – Fabryka pędzli i szczotek Aleksandra Feista

Na tyłach kamienicy, przy Wolskiej 12 działała od 1910 r. fabryka szczotek i pędzli Aleksandra Feista. Była to jedna z najlepszych firm specjalizujących się w produkcji szczotek i pędzli. Jej produkty były eksportowane poza granice kraju.

Rycina przedstawiająca fabrykę i magazyn szczotkarstwa Aleksandra Feista

Za czas powstania zakładu można przyjąć rok 1804, kiedy to Józef Feist założył mały warsztat szczotkarski, mieszczący się wówczas przy ul. Senatorskiej 24 (funkcjonował w tym miejscu do II wojny światowej). Firma z małej lokalnej rozrosła się do rozmiarów dużej fabryki i już w roku 1854 była określana jako „Fabryka szczotek i pędzli malarskich”. Asortyment był bardzo szeroki i rokrocznie ulepszany technicznie. Józef Feist zmarł prawdopodobnie pomiędzy 1865 a 1868 r. W roku 1856 firmę przejął jego syn Aleksander Feist. Był godnym zastępcą, dzięki niemu zakład bardzo się rozwinął. W 1870 r. zatrudnionych było 40 robotników, w 1879 r 75 robotników, niewiele później w 1885 r. zatrudnionych została ok 100 robotników, wartość produkcji wynosiła wówczas 110 000 rb.

Zachowało się w źródłach dużo reklam w najróżniejszych pismach z przełomu wieku XIX/XX , m.in. w Tygodniku Ilustrowanym[1], Kobiecie Współczesnej[2], Gazecie Rzemieślniczej[3], itp. Dzięki tym informacjom wiemy, że zakład działał bardzo prężnie i był jedną z głównych firm szczotkarskich na terenie Warszawy jaki i całego kraju.

Zakład brał udział w licznych wystawach krajowych i zagranicznych. Został uhonorowany wieloma nagrodami, m.in. w 1867 r. zdobyła brązowy medal w Paryżu, również w tym samym rok otrzymał srebrny medal w Warszawie, w 1870 r. medal srebrny w Petersburgu, w 1872 r. złoty medal w Moskwie, rok później złoty medal za postęp w Wiedniu, w 1878 r. medal srebrny w Paryżu, w tym samym roku medal srebrny w Paryżu od Academie Nationale Agricole Manufacturiere et Commerciale, w 1882 r. medal złoty Wielki w Moskwie, w 1885 r. medal złoty Wielki w Warszawie. Za najważniejszy tytuł uważa się otrzymanie tytuł Dostawcy Dworu w roku 1900. Od tej pory firma w swojej reklamie umieszczała zapis: „Zaszczycona tytułem Dostawcy Dworu Jego Cesarskiej Mości Najjaśniejszego Pana, zawiadamia, że wyroby swoje nadal zaopatrywać będzie Herbem Państwa.

Na początku XX w. Aleksander Feist w związku z dynamicznym rozwojem firmy podjął decyzję o zwiększeniu przestrzeni do pracy. W tym celu zbudował nową fabrykę na Wolskiej 12, która została uruchomiona 1910 r. Zakład był uznawany za nowoczesny, w jego murach odbywała się produkcja oraz był prowadzony kantor. Na Senatorskiej 24 pozostał jedynie sklep z bogatym asortymentem.

Aleksander Feist nie mógł się długo cieszyć nową fabryką ponieważ 2 stycznia 1911 r. zmarł. Następnym właścicielem firmy został jego syn Jan Feist, który dbał o to by zakład kontynuował dobre zwyczaje oraz tradycje.

Firma szczęśliwie przetrwała I wojnę światową. Dopiero w latach 20 XX w. podczas Wielkiego Kryzysu zaczęły się kłopoty finansowe. Skutkowa to przystąpieniem do spółki akcyjnej. Od tej pory stosowano następującą nazwę firmy: „Fabryka szczotek i pędzli Aleksander Feist Spółka firmowa w Warszawie”.

W latach 1939-1944 firma prowadziła działalność, zachowała się informacja o firmie zamieszczona w Informatorze przemysłu i handlu miasta Warszawy i okręgu warszawskiego z 1942 r.[4] Członkami Spółki byli: Jan Feist, Maria Łapicka i Aleksandra Rojewska. W czasie powstania warszawskiego w 1944 r. fabryka na Wolskiej 12 oraz sklep na Senatorskiej 24 uległy zniszczeniu.[5]

Relacja BOS z 1945 r.

Pracownicy Biura Odbudowy Stolicy w następujący sposób określili stan zachowania budynków w 1945 r. Budynek frontowy określili jako zabytkowy, murowany o wysokości 1 kondygnacji. Został on całkowicie spalony i nie zakwalifikowany do odbudowy. Budynek fabryki określony jako stary, murowany, o wysokości 3 kondygnacji. Miał spalony dach i górną kondygnację. Według pracowników BOS nadawał się do odbudowy. Oficyna lewa również fabryka o wysokości 1 kondygnacji. Murowana, jej stan określono jako dobry, jednak nie została zakwalifikowana do odbudowy. Następna oficyna poprzeczna w dziedzińcu została całkowicie zburzona i nie została zakwalifikowana do odbudowy. W dziedzińcach znajdowały się magazynki, miałyby być ewentualnie rozebrane.

[1] Tygodnik Ilustrowany, 1912, nr 50.
[2] Kobieta Współczesna, 1929, nr 51.
[3] Gazeta Rzemieślnicza, R. 1899, str. 8.
[4] Informator przemysłu i handlu miasta Warszawy i okręgu warszawskiego, Warszawa 1942, s. 183, poz. 1358.
[5] Informacje zaczerpnięte z artykułu Wiesława Głębockiego, Fabryka szczotek i pędzli Aleksandra Feista, Almanach Muzealny 2, 1999, str. 101-110.